Chiếc xe máy điện ba bánh tự chế chở đầy hàng cồng kềnh vẫn lăn bánh trên quốc lộ 1A đoạn qua Hà Nam mỗi sáng. Anh TuấnậtgiaothôngvàthôngsốkỹthuậtKhiquyđịnhcứnggặpthựctếđườngphốlên kế hoạch du lịch， chủ xe， bảo rằng “chạy mười năm rồi， chưa ai hỏi giấy tờ”. Nhưng từ ngày 1/7/2024， Nghị định 44/2024/NĐ-CP siết chặt quy định về xe tự chế。anh bắt đầu ngó nghiêng xem cái “thông số kỹ thuật” mà cán bộ CSGT nhắc đến là gì. Thực tế， luật giao thông thông số kỹ thuật không chỉ là những con số khô khan trong văn bản – nó là ranh giới giữa một chiếc xe an toàn và một cỗ máy chết người.Khoản 1 Điều 53 Luật Giao thông đường bộ 2008 quy định rõ: xe cơ giới phải bảo đảm tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Nhưng “tiêu chuẩn” ấy cụ thể thế nào?
Một loạt thông tư của Bộ GTVT – từ Thông tư 31/2019 đến Thông tư 16/2021 – liệt kê hàng trăm chỉ số: kích thước bao。tải trọng trục， khí thải， độ ồn， hệ thống phanh， chiếu sáng. Ví dụ， xe máy hai bánh phải có chiều cao yên không quá 1.000 mm， công suất động cơ không vượt 15 kW. Với ô tô con， kích thước tổng thể dài không quá 12 m， rộng 2，5 m. Những con số này không phải để làm khó dân – chúng là kết quả của hàng chục năm thử nghiệm va chạm và thống kê tai nạn.Tôi từng chứng kiến một vụ kiểm tra tại trạm đăng kiểm 29-01S ở Hà Nội. Một chiếc Ford Ranger đời 2018 bị trả hồ sơ vì đèn phanh sau không đạt cường độ 25 cd theo tiêu chuẩn TCVN 6978:2016. Chủ xe， anh Hùng， bực bội: “Xe chạy bình thường， đèn vẫn sáng， sao không đạt”. Nhân viên đăng kiểm chỉ vào máy đo: “Sáng nhưng không đủ mạnh. Đêm mưa， xe sau khó thấy tín hiệu phanh， dễ húc đuôi” Chi tiết nhỏ vậy thôi。nhưng luật giao thông thông số kỹ thuật lại cứu người ở những tình huống không ai lường trước. Một nghiên cứu của Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia năm 2023 chỉ ra rằng 17% tai nạn va chạm phía sau liên quan đến đèn phanh không đạt chuẩn cường độ.Vấn đề nằm ở chỗ người dân thường không tự đọc thông số kỹ thuật. Họ mua xe， độ thêm đèn LED。thay pô， cắt giảm hệ thống treo – toàn những việc vi phạm luật giao thông thông số kỹ thuật mà không biết. Tôi có lần hỏi một nhóm xe ôm công nghệ ở quận Cầu Giấy: “Anh có biết giới hạn tiếng ồn cho xe máy là bao nhiêu không”. Một anh cười: “Chắc dưới 90 dB， mà chạy phố đông， ai đo được” Thực tế， Quy chuẩn QCVN 26:2010/BGTVT quy định tiếng ồn xe máy không vượt 77 dB ở tốc độ 50 km/h. Con số ấy chẳng ai nhớ， nhưng công an phường vẫn phạt được nếu xe “nổ to như máy cày”.Điều đáng nói: luật giao thông thông số kỹ thuật ở Việt Nam đang có độ vênh giữa văn bản và thực thi. Trạm đăng kiểm chỉ kiểm tra xe cơ giới， còn xe máy điện， xe tự chế， xe đạp điện – những phương tiện mọc lên như nấm – gần như nằm ngoài vòng kiểm soát. Một cán bộ đăng kiểm ở Hải Phòng thừa nhận: “Xe máy điện không có đăng kiểm định kỳ， thông số kỹ thuật chỉ dựa vào công bố của nhà sản xuất。mà nhà sản xuất thì… tự công bố” Người tiêu dùng mua xe điện giá rẻ， pin không rõ nguồn gốc， động cơ vượt công suất cho phép – tất cả lọt lưới. Khi tai nạn xảy ra， câu hỏi “xe có đúng thông số kỹ thuật không” mới được đặt ra， nhưng đã muộn.
Luật giao thông thông số kỹ thuật không phải để đọc cho vui. Nó là bộ khung kỹ thuật giúp CSGT， đăng kiểm viên và cả người lái xe biết mình đang đứng ở đâu. Nhưng nếu người dân không hiểu， không được phổ biến， và các cơ quan chức năng chỉ kiểm tra khi có tai nạn。thì những con số ấy mãi nằm trên giấy. Tôi nghĩ， thay vì phạt nguội， hãy phát tờ rơi ở trạm xăng: “Xe anh có đèn phanh đủ sáng không”. Nghe có vẻ nhỏ nhặt， nhưng đấy mới là cách luật giao thông thông số kỹ thuật đi vào đời sống – không phải bằng điều khoản， mà bằng một câu hỏi cụ thể.
